مهندسی زلزله به زبان ساده ۱ + تعاریف اولیه

0

مهندسی زلزله به زبان ساده ۱ + تعاریف اولیه

در این سلسله مطالبی که سعی می کنیم به صورت منظم بر روی نگاه عمران قرار گیرد به تعاریف و اشنایی هرچه بیشتر مفاهیم مهندسی زلزله به زبان ساده می پردازیم و سعی میکنیم فیلم ها و عکس های با کیفیتی در این زمینه قرار دهیم. در اولین قسمت از این مباحث به یک سری مفاهیم پایه ای در این زمینه می پردازیم.

ساختار زمین را از دیدگاه زمین شناسی

برای اهداف لرزه شناسی، می توان زمین را متشکل از پوسته، گوشته و هسته در نظر گرفت. متوسط ضخامت پوسته و زیر قاره ها از حدود ۲۵ تا ۴۵ کیلومتر تغییر می کند ولی در زیر کوه های مرتفع ممکن است به ۶۰ تا ۷۰ کیلومتر نیز برسد.

گوشته چیست؟ چه مشخصاتی دارد؟

گوشته زمین اساسا جامد و تا حد زیادی به صورت شعاعی و همگن در زیر پوسته جای داد.

گوشته شامل ( گوشته فوقانی که خود متشکل از لیتوسفر و استونوسفر و گوشته زیرین ) است. گوشته فوقانی تا عمق حدود ۷۰۰ کیلومتر ادامه می یابد. هسته زمین با شعاع حدود ۳۵۰۰ کیلومتر در زیر گوشته و پوسته قرار می گیرد. در مطالعه امواج لرزه ای، هسته به هسته خارجی ( به صورت مایع ) و هسته داخلی ( جامد ) تقسیم بندی می شود.

 

نظریه تکتونیک صفحه ای را به عنوان یکی از نظریه های تائید کننده علت وقوع زلزله

از میان نظریه های مختلفی که برای علل وقوع زلزله های پیشنهاد شده است در حال حاضر نظریه تکنوتیک صفحه ای بیش از همه معتبر است. به موجب این نظریه، زمین توسط چندین صفحه لایه سخت پوشیده شده است که این صفحات بر روی هم عمل نموده و باعث ایجاد زلزله می گردند.

 

موقعیت فلات ایران را در ارتباط با صفحات مجاور آن

ایران روی نوار زلزله الپاید قرار دارد که امتداد شرق تا غرب کوه های هیمالیا تا دریای مدیترانه قرار دارد. بر اساس اطلاعات زمین شناسی و زلزله شناسی موجود و نتایج مقدماتی جمع اوری شده توسط مک کتری و نوروی بدست امده بود، دو مدل مختلف برای تکتونیک صفحه ای ایران پیشنهاد کردند.

مدل پیشنهادی از ۳ صفحه اصلی ( صفحه عربستان – ایران – اوراسیا ( مخفف مرز اروپا و اسیا )) تشکیل شده است.

مشخص ترین خصوصیت تکنوتیکی منطقه از زیر رانده شدن صفحه ایران بوسیله صفحه عربستان است.

تعریف علمی لبه های واگرا و لبه های همگرا

مرز واگرا

مرز واگرا یکی از مرزهای زمین‌ساختی است و زمانی روی می‌دهد که دو بشقاب زمین ‌ساخت از هم دور شوند. در طول این مرز، گدازه‌ ها از شکاف‌های طولانی فوران می‌کنند و آب ‌فشان‌ها، آب بسیار گرم را به بیرون پرتاب می‌کنند و زمین‌ لرزه‌ های مکرر روی می‌دهد و تفتال (ماگما) از شکاف خارج می‌شود. تفتال پس از خارج‌شدن از شکاف، به سنگ جامد تبدیل می‌شود و پوسته جدید در لبه‌های پاره‌ شده صفحات شکل می‌گیرد.

مرز همگرا

در اين مرزها صفحات با هم تصادم کرده و به پوسته زمين فشار مي آورند و کوههاي جديد را ايجاد مي کنند و يا اينکه در اثر فشار، يک صفحه ممکن است زير صفحه ديگر رفته و مواد ليتوسفري را با خود به داخل گوشته زمين ببردکه در اين نقاط خندقهاي عميق ايجاد مي گردد.

مثل سلسله جبال زاگرس که ناشي از تقارب حد مشترک صفحه ايران و عربستان مي باشد.

مرز گسل امتداد لغز

اين صفحات نسبت به يکديگر در يک صفحه افقي مي لغزند. در اين نوع مرزها نه پوسته جديدي ايجاد مي شود و نه پوسته اي منهدم مي شود.

باوجود اینکه بیشتر گسل های امتداد ­لغز در طول رشته کوههای اقیانوسی قرار گرفته است، تعدادی نیز در داخل قاره­ها وجود دارند. دو مثال از این گسلها، گسل سن­آندریاس در کالیفرنیا و گسل آلپین در زلاند نو می­باشد. در طول گسل سن آندریاس، صفحه “آرام” درحال حرکت به سمت شمال غربی نسبت به صفحه مجاور “صفحه آمریکای شمالی” است.

 

سه نوار لرزه خیزی معروف در کره زمین

اکثر نقاط زلزله خیز روی نوارهای ممتد و پیوسته ای از سطح زمین قرار گرفته اند. به این نوارها نوار لرزه ای یا کمربند زلزله خیز می گویند. کمربند های زلزله خیز جهان عبارتند از :

  1. نوار محیط اقیانوس ارام ( Circum – Pacific ) :

این نوار از شمال به جنوب گسترده شده است و شمال سواحل غربی قاره امریکای شمالی – امریکای مرکزی – امریکای جنوبی – شبه جزیره کاماچاتکا – ژاپن – اندونزی – زلاندنو می باشد.

  1. نوار الپاید ( Alpied – belt ) :

از سلسله کوه های هیمالیا در شرق اسیا شروع شده و پس از عبور از هند، پاکستان، ایران و ترکیه به دریای مدیترانه ختم می شود.

  1. نوار الپاید ( Mid-Atlantic belt ) :

از شمال تا جنوب اقیانوس گسترده شده است و از لحاظ مهندسین ساختمان اهمیتی نداد.

 

وضعیت لرزه خیزی ایران چگونه است؟

بازسازی های تکتونیک صفحه ای نشان می دهد که منطقه ایران مرکزی به شدت قطعه قطعه شده است و ضمن تحمل حرکت های همگرایی دو یا چند صفحه بزرگ ( مانند عربستان و اوراسیا )، از اطراف نیز بوسیله صفحات دیگری چون افغانستان و هندوستان به تله افتاده است و نمی تواند به طور ازادانه به سمت خاور یا باختر در امتداد گسلهای لغزشی حرکت نماید. در این حالت پوسته ناگزیر به تغییر شکل در امتداد گسلهای بیشماری می باشد.

با توجه به داده های زمین لرزه ای سده بیستم در فلات ایران، مرز مشخصی را در امتداد شمال باختری تا جنوب خاوری می توان ملاحظه کرد که همان زون گسلی زاگرس بین صفحات عربستان و ایران می باشد که شدیدا فعال است.

بنابر این کشور ایران در برگیرنده بخشی از یک نوار لرزه خیز می باشد که در نود تا صد سال گذشته به طور متوسط هر سال یک زمین لرزه با بزرگی بیش از ۶ ریشتر در ان رخ داده است. در همین مدت حدود ۱۰ مرتبه زمین لرزه های با بزرگی ۷ ریشتر و بیش از ان روی داده است.

 

مهندسی زلزله به زبان ساده ۱ + تعاریف اولیه

مهندسی زلزله به زبان ساده ۱ + تعاریف اولیه

مهندسی زلزله به زبان ساده ۱ + تعاریف اولیه

پاسخ دهید